Back

ⓘ Waray, pinulungan. An Waray in usa nga pinulungan, pamulong, o yinaknan. Amo ini an lumad o tuminungnong nga pinulungan ha kasagaran han Sinirangan Bisayas labi ..



                                               

An Katikangan han Tanauan, Leyte

It Tanauan hin usa nga pan ikaduha nga klasi hin munisipyo han Leyte ngan hin usa nga bungto nga nhihiligid ha baybayon nga natutunga ha singkwenta ikwatro nga mga barangay. It Tanauan, usa gihap ha mga gilalagasi nga mga bungto ha probinsya han Leyte. Naitindog o nangaranan ini nga bungto dida han" mil syete sientos dies” kun kakan-o an mga awtoridad Espanyol dida han nagbutang hira han mga syahan nga mga opisyal. Gintatawag an bungto han Tanauan nga "Bungto han Kamag araman" tikang pa dida han kolonyalismo han mga Espanyol. An ngaran han bungto, Tanauan, nagtikang ha hataas-taasan nga pu ...

                                               

An Tinikangan han Hinundayan

An Hinundayan, usa ka munisipyo ha Southern Leyte nga makikita ha sinirangan nga parte han probinsya. Mayda duha ka istorya nga nagsisiring hin rason kung kay anu naging Hinundayan an ngaran hito nga munisipyo.

                                               

Hinindustani

An Hinindi-Inurdu in uska Indo-Aryano nga pinulungan ngan yinaknan ha Amihanan nga Indyan ngan Pakistan. Ginkikilala gihap ini nga Hindi, Urdu, Hindustani (हिन्दुस्तानी, ہندوستانی, Hindustānī, Hindavi, and Rekhta.

                                               

Python (programming language)

An Python Programming Language ay usa nga pinulongan hin programa nga ginhimo ni Guido Van Rossum ngan una nga gin-release ha publiko ha Enero han 1991. Gintikangan paghimua an Python ha kaurhian han dekada 80 ngan usa la ito nga proyekto nga ginhimorangtanan ni Guido han iya bakasyon ha pasko han 1989. An ngaran nga Python kay diri nagtikang ha ngaran han halas nga Python pero tikang ini ha usa ka grupo hin mga komedyante nga taga-britanya nga an tawag kay Monty Pythons Flying Circus. An Python kay usa nga makabago nga klase ngan hataas an antas nga programming language nga kun hain ginag ...

                                               

Tiklos

An tiklos usa ka mahinungdanon nga kalihukan ha kinabuhi han mga mag-uuma ha Leyte. Gintatawag gihapon ito hiya na pintakasi, winaray na pinulungan han bayanihan.An mga grupo han pagrag-uma nagsaragbot nga magtrabaho o maglimpyo ha usa nga tuna kada usa ka adlaw han semana. Puydi gihapon an pagtukod hin balay, pag balhin hin balay tikadto ha lain na lugar ha sulod ha kumunidad o pag andam ha tuna para tamnan. Ini na trabaho waray bayad pero diri gihapon malikayan nga mayda tawo nga mahatag hin pagkaon o irimnon kun mayda ginhihimo nga buruhaton. Ginhihimo ini han mga mag-uuma para ha kausw ...

                                               

Klasikal nga musika

An Klasikal nga musika amo an hilapad nga termino nga agsob natudlok ha puno-nga-sanga han musika nga ginhimo o may gintikangan ha mga tradisyon han Katundan nga musika para ha singbahan o diri ngani ha sekular nga musika, nga naupod han hilawig nga panahon nga banabana gintikangan ha ika siyam ka siglo kutob ha kayanaan. 1. LIMUKON NGAN PUNAY May duha nga tamsi, limukon ngan punay Nga naghihilumlum hin gugma nga tunay Waray aring-aring, bis’ nag-aandulaw Kay an mga tamsi waray pinulungan Waray gud yayaknon waray paal iday Kundi may hinigugma nga inuunungan Nga nagsisitangdo, nagsisipagtum ...

                                               

Kuneiporme

An kyuniporm o kundi man kuneiporme o kundi man Sumero-Akkadiano nga kuneiporme usá han mga syahan nga sistema hin pagsurat, nga gin-imbento han mga Sumeriano. Naiiba ini tungod han kahimo nga sisip o kalso nga mga tigaman dida hin lutak nga tablea, nga ginhimo hin mangarol nga reed nga stylus. An ngaran nga kuneiporme o kyuneiform ngahaw nangahulogan la nga "kahimo hin sisip o kalso". Ginmawas iní ha Sumer ha urhe nga ikaupat nga millenium UC an Uruk IV nga panahon nga mamahayag han Sumeriano nga pinulungan, nga usá nga pinulungan nga isolate, an pagsurat nga kuneiporme nagtikang komo usá ...

Waray (pinulungan)
                                     

ⓘ Waray (pinulungan)

An Waray in usa nga pinulungan, pamulong, o yinaknan. Amo ini an lumad o tuminungnong nga pinulungan ha kasagaran han Sinirangan Bisayas labi na ha probinsya han Northern Samar, Eastern Samar, Western Samar, Biliran ngan Leyte. An Waray amo an ikalima nga igingagamiti nga pinulungan ha Pilipinas. Liniwat an pagngaran nga Binisaya ha Waray ha durudilain nga mga rason ngan an nalurulabaw ha ngatanan in an pagigin riko hini ngan diri pag-aangkla ha iba nga mga Bisaya nga pinulungan.

                                     

1. Terminolohiya

An ngaran hini nga pinulungan in tikang ha kasagaran nababatian hit’ mga diri namumulong hin Waray an "waray" na nangangahulugan hin "nothing" o "none" ha Iningles.

Ha panahon han mga Kastila, ini in yano nga tinatawag nga yinaknan nga "Binisaya." kan Domingo Ezguerra 1663 utro na gin-imprinta han 1747 Arte de la lengua bisaya de la provincia de Leyte nag-uunabi han "Bisaya nga dila han lalawigan han Leyte", kan Antonio Figueroa Arte del idioma Visaya de Samar y Leyte liwat kay "Pinulongan nga Binisaya han Samar ngan Leyte". An "Diccionario español-bisaya" Espanyol-Bisaya nga Pagpurulongan ni Antonio Sanchez de la Rosa kay nagtutudlok ha yinaknan han "Sámar ug Leyte".

An 1978 nga Pagpurulongan ni Eduardo Makabenta nagtawag han pinulongan nga "Binisaya".

                                     

2. Paggamit

An Waray kay lapad nga ginagamit ha media labi na ha telebisyon ngan radyo, pero diri ha naimprenta nga media sugad han mga diyaryo, magasin ngan iba pa tungod kay kadaghanan ha mga pamantalaan ha rehiyon kay nakasurat hin Iningles.

An Department Order 74, s. 2009 han Department of Education nagmamando han paggamit han kalugaringon nga pinulongan han mga eskuwela tikang ha Kindergarten ngadto ha Grade 3.

An Waray kay ginagamit liwat ha Simbahang Katoliko ha mga barasahon sugad han novena, pangadion ngan barasahon pamisa. May mga bibliya gihapon nga nakasurat ha Waray sugad-sugad han ginpublikar han Gideon Bible Society nga nagprepreserba ha nasiring nga pinulungan.

                                     

3. Ponolohiya

Tungod liwat ha punctuation, iton pormal nga Waray nagamit danay hiton punctuation han yinaknan nga Espanyol.

May napulo kag unom 16 nga mangarabay an Waray: /p, t, k, b, d, ɡ, m, n, ng ŋ, s, h, w, l, r ɾ, j, y ʔ/

May-ada liwat tulo 3 ka tuminongnong nga tiringgan an Waray: /a/ tapos mayda duha nga tikang ha Espanyol: /e, o/.

An paggamit hin /u/ imbes na /o/ kay diri makakaapekto hit kauyag signgon hit nagpupulong. Tikang na aadi man ini ha free variation kun diin diri nag-iiba it kahulogan hit usa ka pulong tungod hin paggamit hin bis hain ha duha ka tingog, nag-iiba-iba an paggamit hini ha mga diyalekto o sosyolek.

                                     

4. Gramatika/Balarila

Sinisiring nga iton Waray in may mga diperensya kun ikukumpara ini ha iba nga mga yinaknan nga Binisaya, sugad hiton paggamit hin r imbis inga l, o di ngani h imbis nga s. An Waray, waray gihapon hiton sinisiring nga "Kabaligtarang Ayos" nga may-ada naman ha gramatika han Tagalog.

                                     

4.1. Gramatika/Balarila Panigamnan han mga Pulong Parts of Speech

Ini an mga panigamnan han mga pulong ha Waray upod han mga nahahanungod hini ha Iningles.

  • pagtag-iya nga taligngaran possessive pronoun - akon, imo, iya, ira, etc.
  • personal nga taligngaran/damo personal pronoun/plural - kita, aton;hira/sira, nira, ira, etc.
  • Tigngaran noun
  • Tigtulidong modifier
  • pagpakita nga taligngarandemonstrative pronoun - adi, hadisadi, ngadi, didi, adtosadto
  • personal nga taligngaran/uusa personal pronoun/singular - ako, ko, nakon; kita, niya, etc.
  • Taligngaran pronoun
  • Tigpanhitabo verb
  • pagpakiana nga taligngaran interrogative pronoun - ano, diin, hain, kay, etc.
  • ika-3 nga klase class 3 - man; ba
  • ika-6 nga klase class 6 - ada, ngay-an
  • ika-5 nga klase class 5 - kuno; gihapon; la;
  • ika-2 nga klase class 2 - gud
  • ika-7 nga klase class 7 - liwat; balitaw
  • ika-4 nga klase class 4 - daw
  • syahan nga klase class 1 - na, pa
  • ika-8 nga klase class 8 - gad; lugod
  • Mga Kapinit Clitic Particles
  • kasahiran nga tigpananglit common/non-personal - han/san, hin/sin, an/it’, kanan
  • Tigpananglit determiners
  • personal nga tigpananglit personal determiners - hi/si; hira; ni/nira; kan/kanda
  • katubtoban nga ihap restrictive - duduha, uunom, nanapulo
  • kadamo nga ihap multiplicative - tulo-tulo, lima-lima, siyam-siyam
  • kaagsob nga ihap frequency - makalima, makasiyam, makanapulo
  • Tig-ihap Numerals
  • regular nga ihap regular numerals - usa, duha, napulo, duha ka gatos, yukot, pamuraburaan
  • kasusrunod nga ihap ordinals - syahan, ika-siyam, ika-traynta
  • kabahin nga ihap- dividend - tulua, duhaa, limaa
  • kamalon nga ihap distributive - tagdos senyentos, tag-usa, tagpito
  • kahugpo nga ihap unitary collective - tagpiso an pundok, tagbaynte an butok
  • Tigkalas interjection/expression - aw!, hala!,adoy!, sus!, ngan iba pa.
  • Tigsumpay linkers - nga; ngan; o; kay; pero; bisan; maski; lugaring; kun, salit,hasta


                                     

5. Sistema hin Pagsusurat

An Sanghiran san Binisaya ha Samar ug Leyte naghimo hin opisyal nga sistema hin pagsurat, pero waray pa ini maipapasamwak ha kadam-an. Dugang pa, an tagsa-manunurat in may’da mga kalugaringon nga sistema hin pagsurat. Komo an resulta, hasta yana, waray pa iton yinaknan hin opisyal nga sistema hin pagsusurat nga ginkikila han ngatanan, upod ini iton ortograpiya o orthography.

  • mayda o may’da tikang ha pinahalipot nga" may ada”
  • pinulongan o pinulungan
  • diri o dire
  • akon o akun
  • hira o hera
  • pira o pera
  • direcho o diritso
  • maopay o maupay

ug durudilain pa nga mga pulong nga diri pa natatagan kasayuran mahiunong ha tama nga paggamit.

                                     

6. Iba-iba nga Waray

Iton Waray may ada hin mga sinisiring nga diyalekto o dialects ngan sub-dialects. Mag-uruiba ini nga mga sub-dialects tungod ha ira pagluwas, bokabolaryo, ngan hiton mga colloqualisms. An Winaray han Sidlangan nga Samar in sinisiring amo iton Winaray nga "matig-a" o "puro". An Winaray han Amihanan nga Samar may ada mga impluwensya hin yinaknan nga Bikolano. Iton Winaray ha Amihanan nga Samar nagamit hiton s imbis nga h hin mga pulong gramatika sugad hin case marker o pronoun. Ini na-iba naman kun ikukumpara ha iba nga nagamit hiton h ha → sa. Mayda nasiring nga ini nga karakteristiko han Winaray ha Amihanan nga Samar impluwensya han Bikol. Pero sumala hin artikulo ni Dr. Carl Rubino, iton s amo iton orihinal nga Winaray nga mangarabay o konsonante. Ini mayda suporta dida han libro ni Padre Domingo Ezguerra han 1662 mahitungod han Winaray ha Leyte nga nag-indikar nga han hadto s an ginagamit imbes nga h. May-ada gihap iton mga diperensya ha bokabolaryo: an "sugad" ha Amihanan nga Samar amo iton "siring" ha Winaray han Leyte. An Winaray han Leyte may-ada liwat mga impluwensya hiton yinaknan nga Cebuano. Diri makukurian an usa nga Waray nga taga-Sidlangan nga Samar nga maka-intindi iton Winaray han mga taga-Tacloban o kundi ngani an kabaligtaran, bisan may-ada danay mga colloquialisms nga diri maiintindihan.



                                     

7. Bokabularyo

Teknikal na mga Termino

  • Bulawan gold
  • Eroplano Airplane
  • Puthaw steel
  • Awto/ Sarakyan / Kotse car

Mga Miyembro ha Pamilya

  • Umangkon nephew/niece
  • Amay father
  • Puto youngest child
  • Anak child
  • Patod cousin
  • Iroy mother
  • Bugto sibling
  • Suhag oldest child
                                     

7.1. Bokabularyo Pag-Ihap

An mga Numero nga gingagamit ha Waray kay halo han Tuminongnong o Lumad nga Waray ngan Tikang ha Espanyol nga pulong. Kasagaran gamit ha kwarta o kantidad an tikang Espanyol, mintras an gamit sa pag-ihap mga bagay kay an lumad nga Waray. Ha inadlawadlaw nga paggamit kaurugan an mga Inespanyol nga ihap it ginagamit labaw hit napúlò

                                     

7.2. Bokabularyo Kumon na mga Pulong

An mga nasunod kay mga pananglitan na ginagamit hin mga Waraynon.

  • Diri ako nakakaintindi/ Nakakasabut I cant understand
  • Maupay na udto Good Noon
  • Salamat Thank you
  • Maupay na gab-i Good Evening
  • Diri No
  • Maupay nga aga Good Morning
  • Nakakaintindi/ Nasabot ka hin Winaray? Can you understand Waray?
  • Ano/Nano it imo ngaran? What is your name?
  • Hain/ Di-in/ Ngain Where
  • Kakan-o When past tense)
  • Maupay na kulop Good Afternoon
  • San-o When future tense)
  • Ano What
  • Oo Yes
  • Hin-o Who
                                     

7.3. Bokabularyo Teknikal na mga Termino

  • Bulawan gold
  • Eroplano Airplane
  • Puthaw steel
  • Awto/ Sarakyan / Kotse car
                                     

7.4. Bokabularyo Mga Miyembro ha Pamilya

  • Umangkon nephew/niece
  • Amay father
  • Puto youngest child
  • Anak child
  • Patod cousin
  • Iroy mother
  • Bugto sibling
  • Suhag oldest child
                                     

7.5. Bokabularyo Pagkaon

  • Baktin pig or pork
  • Binagol sweet mashed taro dessert served in a bagol or coconut shell
  • Sura/Igsura viand
  • Isda fish
  • Bulad dried fish
  • Moron/Minoron sweet rice cake wrapped in banana leaves, often in chocolate flavour
  • Kape coffee
  • Mantika oil
  • Baka beef
  • Karne meat
  • Toyo soy sauce
  • Kan-on/ Luto rice
  • Manok chicken
  • Tinapay bread
  • Sinanglag fried rice
  • Suka vinegar
  • Bunay egg
                                     

7.6. Bokabularyo Loanwords o Mga hinuram na mga pulong

An Waray kay naghuram hin mga pulong tikang ha iba-iba na mga pinulongan, kadaoan kay tikang ha Espanyol.

Pananglitan:

  • Mulay to play - tikang ha Indonesia na mulai
  • Abriha to open - tikang ha Espanyol na abrir
  • Balay house - tikang ha Indonesia na balai
                                     

8. Mga Ginkuhaan

  • Lobel, Jason. 2009. Concise Encyclopedia of Languages of the World, 914-917. Oxford: Elsevier.
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →